Victor Gijsbers's Site - Philosophy, literature, interactive fiction, and more.

Feiten, namen en woorden die ik tijdens het lezen van John Crowleys The Solitudes, het eerste deel van zijn vierdelige roman Aegypt, wilde opzoeken. Wellicht ook nuttig voor anderen. Alle pagina's zijn die uit de 2007 editie van Overlook.

De afgelopen week heb ik heel wat Fromm gelezen -- The Art of Loving en To Have or To Be -- maar The Fear of Freedom (De angst voor vrijheid, in de vertaling die ik ergens tweedehands heb gekocht) is de eerste die ik systematisch zal bespreken. De andere boeken volgen als het goed is nog, maar mijn bespreken loopt wat achter op het lezen, dus het kan nog even duren.

Net zoals de Ilias is de Beowulf geobsedeerd door de vraag wat de juiste manier van handelen is in een samenleving die draait om eer verkregen bij gevechten. Homeros staat vooral stil bij de vraag wat er gebeurt wanneer deze sociale orde wordt geschonden, en of de idealen eigenlijk wel in deze vorm houdbaar zijn. De anonieme auteur van Beowulf lijkt, ook al is hij een Christen die schrijft over heidenen, minder twijfels te koesteren over de juistheid van de sociale normen.

We weten vrijwel niets over Shakespeare. Er zijn maar enkele tientallen documenten overgeleverd waarin hij wordt genoemd, en dat zijn vrijwel allemaal officiële stukken die weinig tot niets laten zien over zijn persoonlijkheid. We hebben geen brieven van of aan Shakespeare, geen dagboeken, geen biografieën geschreven door tijdgenoten. Daar is op zich niets verwonderlijks aan: hetzelfde geldt voor vrijwel al zijn tijdgenoten, zeker voor zover die geen hoge maatschappelijke functies bekleedden.

Het schijnt dat De vergeten wetenschappen het eerste boek ter wereld is dat een algemene geschiedenis van de geesteswetenschappen presenteert. Als dat zo is, en ik heb geen reden om het niet te geloven, is dat bizar, en maakt het het boek van Bod alleen maar meer welkom dan het anders al zou zijn geweest.

In 1988 zag een essay van Harry Mulisch het licht, Het licht, uitgegeven als klein boekje door De Bezige Bij. In dit essay gaat Mulisch moderne natuurkunde en veel minder moderne theologie met elkaar vergelijken, wat af en toe aardig is, en trekt hij volkomen bizarre wetenschapshistorische conclusies.

Samenvatting

Het doel van een "samenvattende" post als dit is natuurlijk vooral dat ik er iets aan heb, omdat ik (a) beter onthoud wat ik gelezen heb, (b) beter snap wat ik gelezen heb omdat ik het zelf formuleer, en (c) kan nazoeken wat ik gelezen heb. Voor de lezer van het blog is het waarschijnlijk wat minder interessant, zeker omdat het gaat over een boek over een boek--als je Herodotos zelf niet gelezen heb zal je ook geen interesse hebben in een boek over Herodotos! Lijkt me. Maar het staat je vrij dit toch te lezen, natuurlijk.

Eén van de beste dingen aan Herodotos is dat hij de gebeurtenissen die hij te vertellen heeft niet ondergeschikt maakt aan een structurerend verhaal. Wat bedoel ik daar precies mee? Ik weet niet of ik het goed kan uitleggen, maar laten we het als volgt proberen. Als iemand nu een boek zou schrijven over een grootse oorlog (iets wat je in fantasy bijvoorbeeld veel ziet), dan zou hij toewerken naar de climax van de laatste gevechten. De slag bij Salamis! De slag bij Plataea!

Gisterenmiddag in de trein de Historiën uitgelezen (waarvan ik twee van de negen boeken hier al besproken heb). Als je dit boek voor de eerste keer leest krijg je een overweldigende hoeveelheid verhalen, gebeurtenissen en personen over je heen. Hoewel het allemaal bij elkaar wordt gehouden door een centraal plot (namelijk de expansionistische oorlog van Perzië tegen Griekenland, of, groter gezegd, van Azië tegen Europa) is het niet gemakkelijk, sterker nog, niet mogelijk om de overdaad aan informatie in je hoofd te houden en samen te smeden tot een geheel.

Boek 2 van Herodotos gaat ongeveer als volgt: "Cambyses ging Egypte aanvallen. Wacht, ik zal eerst iets over Egypte vertellen." -- en dan gaat het hele boek alleen maar over Egypte, en pas in boek 3 wordt het verhaal weer opgepakt. Niet dat dat erg is: Herodotos is ook leuk als hij over Egypte spreekt.

Eén van de meest interessante dingen van dit boek is het spel met waarheid en geloofwaardigheid dat er gespeeld wordt. Herodotos zelf heeft allerlei modi: de "ik heb dit met eigen ogen gezien"-modus, de "dit vertel ik zonder er iets bij te zeggen"-modus, de "dit hebben geloofwaardige mensen mij verteld"-modus, de "dit heb ik van horen zeggen"-modus, de "er zijn veel versies van dit verhaal, maar deze geloof ik nog het meest"-modus, de "ik weet niet of het waar is, maar dit claimen ze"-modus, de "dit lijkt me toch wel vrij onwaarschijnlijk"-modus, de "ik heb een theorie bedacht"-modus, de "wat een onzin, die gelooft niemand"-modus, en zo nog wel meer.