Victor Gijsbers's Site - Philosophy, literature, interactive fiction, and more.

Romeo and Juliet is zeker niet de beste tragedie van Shakespeare. Zo is het verhaal bijvoorbeeld behoorlijk onzinnig. Waarom, zo vragen we ons af, vertelt Juliet niet gewoon aan haar vader dat ze al getrouwd is met Romeo? Hij zal dat ongetwijfeld niet leuk vinden, maar het klinkt beter dan zelfmoord plegen, en het klinkt zeker beter dan het plan van friar Lawrence om haar twee dagen in een dood-achtige slaap te brengen. Waar komt dat plan überhaupt vandaan?

We weten vrijwel niets over Shakespeare. Er zijn maar enkele tientallen documenten overgeleverd waarin hij wordt genoemd, en dat zijn vrijwel allemaal officiële stukken die weinig tot niets laten zien over zijn persoonlijkheid. We hebben geen brieven van of aan Shakespeare, geen dagboeken, geen biografieën geschreven door tijdgenoten. Daar is op zich niets verwonderlijks aan: hetzelfde geldt voor vrijwel al zijn tijdgenoten, zeker voor zover die geen hoge maatschappelijke functies bekleedden.

I am not only witty in myself, but the cause that wit is in other men. (I.2. 8-9)

De tweede lezing uit Bradleys Shakespearean Tragedy heet Construction in Shakespeare's Tragedies, en is duidelijk minder interessant dan de eerste lezing (maar die legde de lat ook wel hoog). Wat Bradley hier zal doen is ons meevoeren langs de algemene opbouw van een tragedie, en ons wijzen op wat specifieke technieken van de bard.

1

Dit beroemde boek uit 1904 heb ik gisteren gevonden bij De Slegte in Den Haag, nadat ik kort geleden al zijn Oxford Lectures on Poetry had aangeschaft bij de corresponderende winkel in Utrecht. Laten we onmiddellijk beginnen met de (vrij geniale) eerste lezing, The Substance of Shakespearean Tragedy.

Gothische horror die moduleert naar existentiëel nihilisme, geplaatst in "a dungeon horrible / on all sides round" die verlicht wordt, niet door het duistere vuur waar Milton over spreekt, maar door de bloedrode glans van een zieke verbeelding. Dat is Macbeth, een tragedie die net zoveel verschilt van Hamlet, King Lear en Antony and Cleopatra als deze van elkaar verschillen -- wij zouden het helemaal niet erg vinden als Shakespeare zichzelf herhaalde, maar nee, dat was hem toch te min.

But heavenly Rosalind! Dat lijkt mij, en overigens iedereen, de meest adequate reactie op As You Like It, een heerlijke komedie waar het verhaal niets en het karakter alles is, en het karakter der karakters is Rosalind, op wie wij allemaal direct verliefd worden.

The Tempest is zonder meer een bizar stuk, al is het maar omdat er feitelijk geen enkel dramatisch conflict in voorkomt. Prospero de tovenaar heeft vanaf het begin alle touwtjes in handen; hij weet hoe het ervoor staat, hij weet wat hij wil bereiken, hij heeft een plan om het te bereiken, en hij voert dat plan uit. Simpel. Er gaat niets mis, en geen enkel ander personage is zelfs maar voor een moment een geloofwaardige tegenstander.

Julius Caesar is geen Hamlet, maar niettemin een geweldige tragedie. Het verhaal mag in grote lijnen bekend worden verondersteld: een groep samenzweerders onder leiding van Caius Cassius en Marcus Brutus steken Julius Caesar dood -- hoegenaamd omdat hij de alleenheerschappij over Rome op zich wil nemen -- en worden vervolgens militair achtervolgd door Marcus Antonius en Octavius (de latere Caesar Augustus). Cassius en Brutus verliezen de veldslag en plegen zelfmoord om te voorkomen dat ze gevangen genomen worden.

De stukken van Shakespeare worden traditioneel in een aantal categorieën opgedeeld: de tragedies (Hamlet, King Lear), de komedies (The Merchant of Venice, As You Like It), de late romances (The Tempest, The Winter's Tale), de "problem plays" (Measure for Measure, Troilus and Cressida), en de "histories" (Richard II, Henry V). Dat geeft misschien het idee dat het hier om totaal verschillende genres gaat, maar dat is zeker niet het geval.