Bij Euripides denken wij natuurlijk in eerste instantie aan tragedies als Medea, en inderdaad valt eigenlijk alles wat van hem overgeleverd is onder het kopje "tragedie". Maar dat wil niet zeggen dat al die stukken ook typische tragedies zijn, en dat er geen werken tussen zitten die misschien eerder als melodrama te begrijpen zijn, en zelfs hele komische accenten kunnen hebben. Zo'n niet-typische tragedie is Ion.
Wie is Ion? Hij is de zoon van Apollo en Creusa, de koningin van Athene. Creusa is namelijk jaren geleden, voordat ze trouwde met Xuthus, door Apollo verkracht. Ze heeft in het geheim haar kind gebaard en het te vondeling gelegd in een grot, alwaar Apollo het jongetje heeft weggehaald om het te laten opvoeden in zijn tempel in Delphi.
Dat is althans het verhaal dat Apollo vertelt, en Creusa ook, voor zover zij het weet. Maar wij zien in het stuk dat Apollo soms glashard liegt, en dat Creusa een nogal bijgelovig persoon is. Xuthus en Ion zelf weten het allemaal zo net nog niet... en het is evident dat Euripides die ambiguïteit, die onzekerheid over wat er nu eigenlijk echt aan de hand is, cultiveert en dat deze centraal staat in het stuk.
Aan het begin van het stuk wordt Ion geconfronteerd met het verhaal van Creusa, die met Xuthus voor raad naar Delphi is gekomen omdat ze na jaren nog steeds kinderloos zijn, die wil dat iemand Apollo gaat vragen of haar zoon nog leeft. Ion weigert:
There is no one who will ask this question for you. Suppose it were proved in Apollo's own temple that he had behaved so badly, he would be justified in making your interpreter suffer for it. My lady, let the matter drop.
Maar het verhaal heeft hem wel aan het denken gezet, op een manier waarop hij als devote volgeling van Apollo nog nooit gedacht heeft. Zodra Creusa weg is valt Ion uit naar Apollo:
Why, if--suppose something impossible, for the sake of argument--if you, Apollo, and Poseidon, and Zeus King of Heaven, are to pay men the lawful indemnity for every rape you commit, you will empty your temples in paying for your misdeeds. You put pleasure first and wisdom aftre--and it is sin! It is unjust to call men bad for copying what the gods find good: the sin lies with our examples!
Welnu, Xuthus gaat naar het orakel en krijgt van Apollo te horen dat Ion zijn zoon is. Als het verhaal van Creusa waar is is dit een leugen, maar het komt Apollo natuurlijk wel goed uit als Xuthus dat gelooft--zoals het de overspelige minnaar altijd goed uitkomt als de echtgenoot denkt dat het kind van hem is. Xuthus en Ion geloven Apollo, maar het gaat niet echt van harte.
Ondertussen wordt Creusa helemaal gek: over haar eigen zoon krijgt ze niets te horen, en nu komt haar man ineens met een buitenechtelijk kind aanzetten? Ze besluit Ion te vergiftigen... maar omdat dit geen echte tragedie is mislukt het plan. Creusa vlucht naar het heilige altaar om te ontkomen aan hen die haar willen doden, waaronder Ion. En dan, tada, komt de priesteres van Apollo om met bewijzen aan te tonen dat Creusa en Ion moeder en zoon van elkaar zijn. Creusa vertelt Ion het hele verhaal, inclusief de rol van Apollo. Ion reageert lauw:
What joy this is, if... if it is true.
Even later vraagt hij zijn moeder ronduit:
Are you certain you did not--as many a girl does--they cannot help it--become infatuated and yield to a secret love, and then lay responsibility on the god, and to avoid bringing disgrace on me, say that Apollo was my father when he was not?
Alleen... Apollo zelf heeft in een profetie tegen Xuthus verteld dat hij, Xuthus, de vader van Ion is. Heeft Apollo gelogen? Is Ion de zoon van Apollo en Creusa of van Xuthus en een of ander naamloos meisje? Apollo heeft ondertussen allebei beweerd. Ion besluit de tempel binnen te gaan om Apollo om opheldering te vragen, maar dan verschijnt Athene ten tonele, die zegt dat Creusa gelijk heeft en dat Ion mee moet gaan naar Athene om daar belangrijk en beroemd te worden. Maar waarom zou Athene wel betrouwbaar zijn, als Apollo dat niet is? Ion accepteert de lezing van de goden, maar niet met veel enthousiasme.
Al met al is Ion een erg apart stuk, waarin een serie melodramatische scenes ons bezig houdt terwijl er ondertussen een steeds grotere twijfel over de goden gewekt wordt. De uiteindelijke deus ex machina is een soort persiflage van het hele idee van een deus ex machina, omdat hier nu juist aan de waarachtigheid van de goden wordt getwijfeld--zodat een extra uitspraak van een God geen sluiting brengt!