Het tweede stuk van Eurpides in mijn bundel The Bacchae and Other Plays is Trojaanse vrouwen, net als de andere vertaald door Philip Vellacott. Waar Ion eigenlijk geen echte tragedie was, is Trojaanse vrouwen dat zeker wel--hoewel ook dit stuk een weinig "traditionele" opbouw heeft, aangezien er eigenlijk sprake is van een serie losse scenes. De hoofdpersoon is Hecabe, de vrouw van Priamos (koning van Troje). Het tijdstip is na de val van Troje: alle mannen zijn afgeslacht, de vrouwen zijn bijeen gedreven en zullen binnenkort als slavinnen worden uitgedeeld aan hun nieuwe meesters. Begrijpelijkerwijs wordt er veel gejammerd, en worden wij met onze neus op de nare gevolgen van oorlog gedrukt.
Maar het stuk begint met een gesprek tussen Athene en Poseidon, die samen besluiten om de Grieken met een gigantische storm te overvallen zodra ze de zee op zijn gevaren--dit omdat ze de tempel van Athene in Troje hebben ontheiligd toen ze de stad innamen. (Tijdens de oorlog was Athene juist steeds op de hand van de Grieken.) Hierna verlaten ze het toneel, en er wordt verder over deze storm niet meer gesproken. Maar wij weten, uit verdere mythologie, dat veel schepen vergaan en dat Menelaos nog zeven en Odysseus nog tien jaar moet rondzwerven nadat ze uit de koers zijn geslagen.
Vervolgens krijgen we een aantal dramatische scenes. In de eerste komt Cassandra, die heeft gehoord dat Agamemnon haar als concubine wil, haar "huwelijk vieren"--ze is half gek, maar het is een gekte waarin veel inzicht en veel profetie meespelen. Zij weet namelijk dat ze niet alleen door Agamemnon ontmaagd zal worden, maar dat hij haar ook meeneemt naar haar en zijn dood door de hand van Klytaemnestra. In plaats van bij de pakken neer te zitten viert ze woest en bizar feest:
Mother, wreathe a triumphal garland round my head;
I'm to be married to a king; rejoice at it!
If you find me unwilling, take me, make me go.
As sure as Apollo is a prophet, Agamemnon,
This famous king, shall find me a more fatal bride
Than Helen. I shall kill him and destroy his house
In vengeance for my brothers' and my father's death.
En als ze wordt weggevoerd:
O my brothers, deep in this dear earth of Troy; my father too,
Priam, you whose blood we all inherit! You will not be long
Waiting for me. I will come triumphant to the house of Death,
When I have brought to ruin the sons of Atreus, who destroyed us all.
De volgende die langs komt is Andromache, en zij en Hecabe hebben een lang gesprek over hoe verschrikkelijk alles is. Dan komt de boodschapper Talthybius langs--die liever een heel andere baan had gehad, vandaag--om haar zoontje af te nemen. Andromache is namelijk de vrouw van Hector, en de Grieken vinden het een slecht idee om de zoon van Hector te laten leven. (Ze hebben Star Wars gekeken.) Dit is op zich al dramatisch, maar het heeft extra kracht omdat Andromache net heeft beargumenteerd dat de dode Trojanen beter af zijn dan de levenden--dit om zichzelf en Hecabe te troosten. Maar uiteraard blijkt dit een drogreden zodra de Grieken haar zoontje gaan doden: "Oh, no, no! This is worse than what they do to me."
Dan komen we bij wellicht de centrale scene, die waarin Helena en Menelaos ten tonele verschijnen. Menelaos is gekomen om Helena te doden. Er ontstaat een soort rechtszaak, waarbij Helena voor haar leven pleit en Hecabe juist Menelaos aanmoedigt om haar te doden--zij is namelijk de schuld van alles! Helena zegt dat zij met Paris meeging omdat de godin van de liefde haar daartoe bewoog:
What happened in my heart, to make me leave my home
And my own land, to follow where a stranger led?
Rail at the goddess; be more resolute than Zeus,
Who holds power over all other divinities
But is himself the slave of love. Show Aphrodite
Your indignation; me, pardon and sympathy.
En wie zou het daar niet mee eens kunnen zijn? Maar Hecabe en het koor van Trojaanse vrouwen willen Helena's bloed zien, omdat haar keuze de dood van hun mannen tot gevolg heeft gehad. (Dezelfde logica kan natuurlijk tegen Menelaos, Paris, Priamos, en vele anderen gebruikt worden.) Hecabe's speech bevat een aantal argumenten die niet al te goed zijn, en culmineert in de uitspraak "you have come out here beautifully dressed"--terwijl Helena als ze zich bewust was van haar schuld toch zeker in gescheurde vodden naar buiten was gekomen? Op dit moment zien we in Hecabe een bodemloze haat en afgunst. Menelaos gaat in haar verhaal mee, maar we weten dat hij uiteindelijk toch niet tegen de charmes van Helena bestand zal zijn.
Dan volgt nog een scene waarin Hecabe het lichaam van haar kleinzoon mag klaarmaken voor de begrafenis, zodat onze sympathie voor haar weer terugkeert. (En hoeveel vergevingsgezindheid mogen we van haar ook verwachten?) Aan het einde van het stuk worden alle vrouwen naar de schepen gebracht:
Farewell, Troy!
Now the lifted oar
Waits for us:
Ships of Greece, we come!
En wij weten al wat er met die schepen gaat gebeuren...
Trojaanse vrouwen is een ontzettend donker stuk met een aantal erg interessante scenes: Cassandra over de vreugde in de vernietiging, Andromache over de leugens van de troost, en vooral Helena over haat, afgunst en de zoektocht naar een schuldige--en iemand die weigert de rol van zondebok te accepteren, ook al wil iedereen die haar opdringen.