Het doel van een "samenvattende" post als dit is natuurlijk vooral dat ik er iets aan heb, omdat ik (a) beter onthoud wat ik gelezen heb, (b) beter snap wat ik gelezen heb omdat ik het zelf formuleer, en (c) kan nazoeken wat ik gelezen heb. Voor de lezer van het blog is het waarschijnlijk wat minder interessant, zeker omdat het gaat over een boek over een boek--als je Herodotos zelf niet gelezen heb zal je ook geen interesse hebben in een boek over Herodotos! Lijkt me. Maar het staat je vrij dit toch te lezen, natuurlijk.
Herodotos maakt een onderscheid tussen Grieken en barbaren, maar dat woord "barbaroi" heeft in het Grieks niet per se een negatieve bijklank. Sterker nog, een latere schrijver noemt Herodotos een philobarbaroi, een barbarofiel. Het idee van Herodotos dat iedereen de wetten en gebruiken van zijn eigen volk het beste vind heb ik eerder al besproken, toen ik de scene samenvatte waarin Darius de Grieken en Indiërs met elkaars "begrafenisrituelen" confronteert. Overigens is het wel zo dat volken allerlei gebruiken van elkaar overnemen: de Perzen leren bijvoorbeeld pederastie (!) van de Grieken, en de Grieken hebben volgens Herodotos alles over religie geleerd uit Egypte.
Maar de Perzen vinden de Grieken maar sukkels, en een van de redenen dat het met de campagne van Xerxes zo slecht gaat is dat de Perzen zich totaal niet kunnen inleven in de gebruiken van de Grieken. Hetzelfde gebeurt trouwens in de campagne van Darius tegen de Scythen--als hij niet van tevoren had "geweten" dat nomaden maar sukkels zijn had hij misschien beter nagedacht over de tactische voordelen van hun levensstijl. De slechtst geplande campagne van het hele boek voert Cambyses nadat de koning van de Ethiopiërs zich laatdunkend over de Perzische cultuur heeft uitgelaten:
It seems the Persians, who on other occassions show little repsect for nomoi different from their own, cannot endure to have their nomoi looked down on by others, and this militant nationalism leads them into self-destruction. ... [The] Ethiopians ... stand as the ultimate counterargument to the ethnocentric worldview that sees the peoples at the earth's edge as its basest, most contemptible races. (p. 110.)
Eigenlijk is de Historiën één grote Afghanistan-en-Irak-parabel!
Hoofdstuk 8 gaat over de verhalen waarmee Herodotos zijn boek doorspekt:
Herodotus expresses his meanings in stories because stories were the common currency of the culture in which he lived; one might say that he thinks in stories, just as a modern writer thinks in paragraphs or chapters. (p. 121.)
Such questions, however, spring from a modern, literate way of thinking and are out of tune with an oral culture in which vivid storytelling trumps structured logic, even in debates over matters like foreign policy. (p. 123)
Transitions from orality to literacy are rare events in the history of culture because most societies go through them only once; it is an even rarer stroke of luck if an author of Herodotus's intelligence and grace happens to be on the scene when such a transition occurs. His Histories reflects the unique moment in which he lived, when writing had become advanced enough to capture the oral tradition, but not yet far enough advanced to kill it off. (p. 128.)
In de rest van het boek komen ook nog wel aardige dingen aan bod, maar het enige dat ik nu wil bewaren is dit:
Where Cambyses might have been demonized, that is, Herodotus instead depicts the tragic condition of a man driven by disease or madness to turn away from the biddings of humanity but returning to them when, in his last moments, he recovers his senses. In this world, as in Homer's (where even the bestial Cyclops is handled sympathetically), there are no mere monsters, and no human villains beyond redemption. (p. 163.)
En zo hoort het.