The Scarlet Letter is een van de klassiekers van de Amerikaanse literatuur van de 19e eeuw, en wordt in dat verband vaak met Moby Dick in een adem genoemd. Een dergelijke vergelijking kan de (overigens veel kortere) roman van Hawthorne zeker niet aan, maar een intens en bij vlagen geïnspireerd boek is het zeker.
De eerste verrassing voor de lezer is dat de "letter" uit de titel inderdaad op een letter slaat, en niet op een brief. Het gaat hier om een felrode letter "A" die Hester Prynne van rechtswege voor de rest van haar leven op haar borst moet dragen. Waarom? Omdat zij, terwijl haar man al twee jaar weg is, een kind heeft gekregen, en dus schuldig is aan overspel, "Adultery". In het puriteinse Boston van 1640 niet alleen een schande maar een misdaad, en het boek begint met een intense scene waarin Hester gedwongen wordt urenlang de afkeurende blikken van de haar veroordelende volksmenigte te ondergaan. Een belangrijk thema in de rest van het boek is uiteraard hoe Hester en haar omgeving omgaan met het altijd zichtbare teken van haar schande, en het is mooi hoe Hawthorne hier niet alleen alle sentimentaliteit, al het medelijden, en al het denken in termen van slachtofferschap weet te vermijden. Hester Prynne blijkt een zeer krachtige dame te zijn, die we onmogelijk als "het slachtoffer" kunnen zien. Ook van die kracht krijgen we reeds in de eerste scene een vermoeden, wanneer zij ondanks alle aansporingen hiertoe weigert te zeggen met welke man ze nu eigenlijk haar slippertje heeft begaan.
Daar zal de lezer al snel achter komen, en wat geldt voor de lezer geldt ook voor de echtgenoot van Hester, die voor het eerst aankomt in Boston. Hester en hij houden (op zijn dringende verzoek) zijn identiteit geheim voor de rest van de wereld, en hij besluit zijn leven te wijden aan het straffen van de man die met zijn vrouw overspel heeft gepleegd. Niet dat deze man straf nodig heeft: hij is een door de wereld om zijn heiligheid gevierde dominee, maar vreet zichzelf geheel op vanwege de zonde die hij begaan heeft en die hij niet voor de wereld durft te bekennen. Tellen we hierbij ook nog het wilde, elf-achtige dochtertje van Hester en de dominee op, en we hebben een viertal karakters dat zich in een intrigerende en waarschijnlijke tragische situatie bevindt.
Hawthorne is erg geïnteresseerd in de denkwijzen van het vroege Amerika, en geeft ons een boeiende schets van de puriteinse leef- en denkwereld. Hij staat duidelijk op een afstand van hun denken, maar veroordeelt het ook niet als waardeloos. Dit maakt hem tot een scherpe observator. Tegelijkertijd lijkt hij echter ook niet in staat zijn eigen morele oordelen over de karakters op te schorten; en dat niet alleen, maar deze oordelen komen vaak het verhaal binnen op momenten dat ze in ieder geval voor de moderne lezer storend zijn. Maar lastiger te vergeven is het feit dat Hawthorne van de vier karakters er maar één heeft geschapen die werkelijk de moeite waard is: Hester. Haar dochtertje is te eendimensionaal, en de twee mannen in haar leven zijn weinig overtuigende en slappe karakters. Hester heeft een bepaalde Shakespeareaanse kwaliteit, maar haar echtgenoot en haar geliefde kunnen niet dienen als tegenwicht -- en dit in een nog sterkere mate dan bijvoorbeeld de karakters rondom Rosalind (As You Like It) en Hamlet hen geen tegenwicht kunnen bieden. Hierdoor blijft het verhaal te tam, en komt ook Hester zelf niet voldoende uit de verf.
The Scarlet Letter is een goed en boeiend boek, maar mist wat mij betreft de werkelijke grootsheid die er door sommigen wel aan wordt toegekend. Je kan vermoeden dat het feit dat het de eerste "grote" roman uit de VS is met dat laatste iets te maken heeft.