Romeo and Juliet is zeker niet de beste tragedie van Shakespeare. Zo is het verhaal bijvoorbeeld behoorlijk onzinnig. Waarom, zo vragen we ons af, vertelt Juliet niet gewoon aan haar vader dat ze al getrouwd is met Romeo? Hij zal dat ongetwijfeld niet leuk vinden, maar het klinkt beter dan zelfmoord plegen, en het klinkt zeker beter dan het plan van friar Lawrence om haar twee dagen in een dood-achtige slaap te brengen. Waar komt dat plan überhaupt vandaan? Waarom verstopt hij haar niet gewoon, of smokkelt hij haar naar Mantua, of laten ze meneer Capulet zijn dreigement haar op straat te gooien uitvoeren, zodat ze daarna de koets naar Mantua kan pakken en zich met Romeo kan herenigen? Dit blijft allemaal totaal onduidelijk.
Daarnaast is het zo dat Romeo and Juliet een aantal van de meest pijnlijke woordgrappen kent die ik in Shakespeare ben tegengekomen, en dat de pogingen tot humor -- met uitzondering van sommige passages met Mercutio -- hoe dan ook niet erg goed gelukt zijn. De Nurse, bijvoorbeeld, is bedoeld als een komisch personage, maar je zal een goede acteur nodig hebben om dat ervan te maken. En dan de karakters! Romeo en Juliet zijn zo nietszeggend dat je niet begrijpt waarom ze verliefd op elkaar worden, laat staan waarom ze liever zichzelf zouden doden dan elkaar niet meer kunnen zien.
Is het dus een slecht stuk? Of slaat deze kritiek de plank geheel mis? Welnu -- op zich lijkt de kritiek me terecht. Maar dat betekent niet dat de voorgaande twee paragrafen even overtuigend of belangrijken lijken vanuit elk perspectief op het stuk. Wat we ons moeten realiseren is dat Romeo and Juliet gaat over een jonge, ja, een zeer jonge liefde. Juliet is pas dertien jaar oud, en hoewel Romeo vast ouder is, zal het niet veel zijn -- laten we zeggen dat hij een jaar of zestien, zeventien is. Betekent dat ten eerste niet dat het onterecht is om te vragen om ronde, volwassen persoonlijkheden? Persoonlijkheid komt met de jaren; maar de jeugd heeft iets anders, een onmiddellijkheid, een kracht, een directheid van leven die de volwassene moet verliezen. Romeo and Juliet is een jeugdig stuk, en moet als zodanig begrepen worden. Laten we naar William Hazlitt luisteren, in Characters of Shakespeare's Plays:
[Shakespeare] has founded the passion of the two lovers not on the pleasures they had experienced, but on all the pleasures they had not experienced. All that was to come of life was theirs. At that untried source of promised happiness they slaked their thirst, and the first eager draught made them drunk with love and joy. They were in full possession of their senses and their affections. Their hopes were of air, their desires of fire. Youth is the season of love, because the heart is then first melted in tenderness from the touch of novelty, and kindled to rapture, for it knows no end of its enjoyments or its wishes. Desire has no limit but itself. Passion, the love and expectation of pleasure, is infinite, extravagant, inexhaustible, till experience comes to check and kill it. Juliet exclaims on her first interview with Romeo--
"My bounty is as boundless as the sea,
My love as deep."And why should it not? What was to hinder the thrilling tide of pleasure, which had just gushed from her heart, from flowing on without stint or measure, but experience which she was yet without? What was to abate the transport of the first sweet sense of pleasure, which her heart and her senses had just tasted, but indifference which she was yet a stranger to? What was there to check the ardour of hope, of faith, of constancy, just rising in her breast, but disappointment which she had not yet felt?
We moeten dit stuk dus lezen met andere verwachtingen dan die waarmee we Shakespeares volwassen tragedies lezen. Romeo and Juliet is niet volwassen, maar dat is tegelijkertijd de kracht van het stuk. Er is een puurheid tussen de hoofdpersonages die een speciale kracht geeft aan de scènes waarin zij samen voorkomen, en dan vooral aan die eerste balkonscène. Het is ook die jeugdigheid die ervoor zorgt dat wij hun dramatische beslissingen serieus moeten nemen. Een veertigjarige die zichzelf wil doden wanneer zij geliefde sterft of verbannen wordt, is ons respect wellicht niet waardig; maar voor een dertienjarige gelden heel andere regels -- en dan heb ik het niet over een zwakheid die we van een dertienjarige moeten accepteren, maar over iets dat we altijd ook als kracht moeten duiden. Het is pijnlijk voor ons om te beseffen dat het ontwikkelen van een persoonlijkheid -- dat waar we het meest trots op zijn van al onze prestaties -- noodzakelijkerwijs een verlies met zich meebrengt van iets dat het waard was om niet verloren te gaan. Vandaar dat we de dwaasheid van de jeugd graag als dwaasheid zien. Maar zoals Radiohead ons toezing:
You can laugh
A spineless laugh
We hope your rules and wisdom choke you
En dat is inderdaad wat Romeo en Juliet ons zouden kunnen toezingen, als ze tijd over hadden om over ons na te denken, om boos te zijn op ons, in plaats van dat ze volledig gericht zijn op elkaar. En dat is nu juist niet het geval! Romeo en Juliet ervaren geen haat, verbittering, of welke andere emotie dan ook over het gedrag van hun ouders. Hoe zouden ze kunnen? Daarvoor is helemaal geen plaats in hun geest.
Het is frappant dat Juliet tegelijkertijd het meest volwassen personage in het hele stuk is. Alle volwassenen hebben hun jeugdige kracht verloren zonder daar ook maar iets voor terug te hebben gekregen -- tenzij je Benvolio's kalmheid of Mercutio's ironie als iets positiefs wil zien. Iedereen in het stuk handelt direct naar hun passies, maar alleen bij Romeo en Juliet is dat aanvaardbaar, omdat alleen hun passies puur en werkelijk en liefdevol zijn. En het feit dat ze op slag verliefd op elkaar worden, en dat Romeo daarmee meteen zijn eerdere geliefde Rosaline vergeet? Dat is hoe het moet zijn; de liefde, ongeremd door ervaring, is mysterieus, plotseling, heftig, en niettemin heilig.
Is het een kracht van het stuk dat alle volwassen personages geen persoonlijkheid hebben? Nee, dat is toch een zwakheid. Romeo en Juliet hadden meer reliëf kunnen krijgen wanneer ze omringd waren door karakters met meer karakter. Het is lastig te geloven dat Shakespeare hier een bewuste keuze gemaakt heeft, en gemakkelijk te geloven dat hij simpelweg nog niet in staat was om qua karakters voor elkaar te krijgen wat hij een paar jaar later met het schijnbaar grootste gemak zou kunnen.
En er is niets wat de afschuwelijke woordgrappen kan excuseren. Die scène waarin Mercutio en Romeo elkaar af gaan troeven met flauwe grappen? Pijnlijk. Juliet, die op een dramatisch moment begint te spelen met het woord "I"? Ai. Laat mij eindigen met het citeren van een stuk waarin Mercutio wel grappig is:
BENVOLIO
He ran this way, and leap'd this orchard wall:
Call, good Mercutio.MERCUTIO
Nay, I'll conjure too.
Romeo! humours! madman! passion! lover!
Appear thou in the likeness of a sigh:
Speak but one rhyme, and I am satisfied;
Cry but 'Ay me!' pronounce but 'love' and 'dove;'
Speak to my gossip Venus one fair word,
One nick-name for her purblind son and heir,
Young Adam Cupid, he that shot so trim,
When King Cophetua loved the beggar-maid!
He heareth not, he stirreth not, he moveth not;
The ape is dead, and I must conjure him.
I conjure thee by Rosaline's bright eyes,
By her high forehead and her scarlet lip,
By her fine foot, straight leg and quivering thigh
And the demesnes that there adjacent lie,
That in thy likeness thou appear to us!BENVOLIO
And if he hear thee, thou wilt anger him.
MERCUTIO
This cannot anger him: 'twould anger him
To raise a spirit in his mistress' circle
Of some strange nature, letting it there stand
Till she had laid it and conjured it down;
That were some spite: my invocation
Is fair and honest, and in his mistres s' name
I conjure only but to raise up him.